Acupunctuur en 5 elementen leer

Lezing van Joyce Zomers over chinese acupunctuur en de 5 elementen

De vijf elementen

Als we naar de natuur kijken zien we een cyclisch proces.
In de lente ontkiemen zaden. Zij groeien in de zomer verder uit. In de nazomer kan geoogst worden. De herfst is een periode van verval: bladeren vallen van de bomen en beginnen te verteren en zullen het voedsel vormen voor de planten in het nieuwe jaar. De winter is de periode waarin alles tot rust komt. Daarna is er weer een sterke kracht aanwezig om in de lente de cyclus van groei en bloei te starten.

Niet alleen de planten, maar alles in het universum (de schepping)  is onderworpen aan een cyclisch proces van elkaar opeenvolgende fasen. Ook wij als mensen zijn onderworpen aan het jaarritme (van de seizoenen). Kijken we naar een totaal mensenleven, dan zien we dat er eveneens sprake is van een proces met dezelfde kenmerken: geboorte (lente), enz..

We zien het proces van opeenvolgende fasen en volgens vaste patronen terugkeren: in jaarritmes, levensritmes en ritmen van eeuwen en van fracties van een seconde.

Zien we de ritmen van de opeenvolgende fasen, dan kunnen we deze gebruiken om het leven, de wereld, ziekte en gezondheid te interpreteren. Zowel de Griekse oudheid, als de Chinezen kennen een model van 5 elementen.
De Chinezen kennen de elementen Boom/Hout, Vuur, Aarde, Metaal en Water: vijf opeenvolgende fasen, waarin we Hout kunnen koppelen aan de lente (het moment van ontspruiten van de takken), tot en met Water (de winter).

Binnen de Chinese geneeswijze is eeuwen geleden een stroming ontstaan die de 5 elementen gebruikt om ziekte en gezondheid te verklaren. De behandeling van ziekte is gebaseerd op het harmoniseren van de processen binnen de 5 opeenvolgende fasen.
Yin Meridianen volgen eveneens opeenvolgende processen.

  • Lever hoort bij Hout,
  • Hart bij vuur,
  • Milt bij Aarde,
  • Longen bij Metaal en
  • Nieren bij Water.

 

De gekoppelde yang meridianen horen eveneens bij deze 5 fasen:

  • Galblaas bij Hout,
  • Dunne Darm bij Vuur,
  • Maag bij Aarde,
  • Dikke Darm bij Metaal en
  • Blaas bij Water.

     

    Is er een verstoring van een meridiaan-energie, dan kan die veroorzaakt worden, doordat er in een voorliggend systeem iets fout gegaan is. Een tekort aan energie kan veroorzaakt worden, doordat de meridiaan niet goed gevoed wordt door de voorliggende fase.

    Ook het omgekeerde kan het geval zijn: een overdaad aan energie in de ene fase veroorzaak ook voltes in de volgende.

    Stagnerende Lever-Qi (volte) kan leiden tot blokkades van Hart-energie (hartkloppingen, hoge bloeddruk, hartinfarct). De klachten uiten zich dan op hart-niveau, maar kunnen alleen goed behandeld worden als de Lever-Qi ook behandeld wordt. Een therapeut die de 5 elementen gebruikt bij de diagnose, zal alle elementen bij de kwaal betrekken.

    De energieën volgen elkaar op: Hout voedt Vuur, Vuur voedt aarde, enz.. Dit heet de Sheng of voedende cyclus.

    Daarnaast is er een bijstellende/controlerende cyclus (Ko-cyclus). Elk element oefent invloed uit op een verder gelegen ander element (b.v.: Hout controleert Aarde; Vuur controleert Metaal; Aarde Water; Metaal Hout en Water Vuur). Sterke verstoringen van een element kunnen leiden tot een verkeerde controle-functie. Als de Lever-Qi (Hout) te sterk is kan deze leiden tot onderdrukking van Milt-Qi/Maag-Qi. Maagklachten kunnen het gevolg zijn van de verstoring in Hout.

    Binnen meridianen stroomt de energie volgens vaste patronen, zoals een bron ontspringt en vervolgens een beek wordt, een rivier wordt en naar de zee stroomt, gebeurt dit ook binnen meridianen. Ook dit proces gebeurt volgens de analogie van de 5 elementen. Op elke meridiaan kennen we dan ook Hout, Vuur, Aarde, Metaal en Water-punten. Een acupuncturist kan dus een ‘Lever-punt’ (hout) prikken op de Miltmeridiaan en daardoor beide elementen/meridianen beïnvloeden.
    De vijf elementen hangen niet alleen samen met seizoenen, meridianen, maar ook met kleuren, geuren, geluiden, emoties, leeftijden, enz..
    Psychische klachten hebben bijvoorbeeld een directe inwerking op de meridianen die tot hetzelfde element behoren.

    Bij de beoordeling van een klacht kan gekeken worden welke fasen (elementen) betrokken zijn. Je kunt dan tevens kijken welke relaties met andere factoren die bij dezelfde fase behoren. Dit leidt tot het zien van meer samenhang en betere behandelingen van klachten. Hooikoorts speelt zich af in de lente (Hout-fase). Het is alleen al om die reden belangrijk om te kijken of de Lever-Qi (ook Hout) een rol speelt.
    Voorkeuren voor bepaalde geuren/ kleuren, of juist een afkeur ervoor kan tot inzichten leiden, welke verstoringen een rol spelen bij een ziekte. Ook kan gebruik gemaakt worden van b.v. specifieke kleuren om een meridiaan te versterken.

 

 

 

Tabel: Samenhang binnen de vijf fasen:
  Hout Vuur Aarde Metaal Water
Yin Orgaan (Zang) Lever Hart Milt Longen Nieren
Yang Orgaan (Fu) Galblaas Dunne Darm Maag Dikke Darm Blaas
Seizoen Lente Zomer Nazomer Herfst Winter
Klimaat Wind Hitte Damp Droogte Koude
Zintuigen Ogen Tong Mond Neus Oren
Weefsel Pezen Bloedvaten Spieren Huid Botten
Smaak Zuur Bitter Zoet Scherp Zout
Emotie Kwaadheid Vreugde Zorgen Verdriet Angst


 

De vijf elementenleer gaat ervan uit dat als er een orgaan ziek is de andere organen het zieke orgaan helpen. Het gevaar daarbij is dat als het zieke orgaan niet beter wordt ook de helpende organen uitgeput raken waardoor weer andere organen worden aangesproken om te helpen.

 

Een orgaan kan het ziek zijn uiten door een gebrek aan warmte en energie of door een gebrek aan bloed en lichaamssappen, afhankelijk van de oorzaak van de ziekte.

Om de zieke organen te helpen er weer bovenop te komen kan je voedsel eten dat je weer extra warmte of juist lichaamssappen geeft. Voedingsmiddelen die een neutrale thermische werking hebben, brengen in het geval van gebrek aan warmte en energie juist warmte en in het geval van gebrek aan bloed en lichaamssappen (verhit), verkoeling. Daarom is het eten van producten die thermisch neutraal zijn altijd goed.

De Chinese geneesheren kenden door ervaring, observatie en intuïtie de thermische werking van de voedingsmiddelen, maar de wetenschappelijke wereld wilde een verklaring. Die is te vinden in de hoeveelheden kalium en natrium dat een product bevat. Kalium staat voor afkoelend, natrium voor verwarmend. Een neutraal product heeft een kalium-natrium verhouding van 5:1. Is het kaliumaandeel kleiner dan 5, dan is het voedingsmiddel verwarmend, en dus goed voor mensen die een gebrek aan warmte en energie hebben. Ligt de hoeveelheid kalium boven de 5 dan is het product afkoelend, en dus goed voor mensen die een gebrek aan bloed en/of lichaamssappen hebben.

Sinaasappels bijvoorbeeld hebben de verhouding 570:1 en zijn dus zeer afkoelend. Je kunt als stelregel aanhouden dat producten die veel (tropische) zon nodig hebben om te groeien verkoelender zijn dan producten die in een koeler klimaat kunnen groeien. Groenten die vorst kunnen doorstaan zijn over het algemeen verwarmend. Ook een hoog watergehalte is een teken van een afkoelende werking. Snel uit de grond getrokken groente bevatten meer vocht dan biologisch geteelde groente en zijn dus meer afkoelend dan biologische groente.

Elk orgaan heeft een partnerorgaan en samen horen ze bij een van de elementen hout, vuur, aarde, metaal of water. Ook de voedingsmiddelen horen tot één van die elementen. Het eten van voedingsmiddelen die bijvoorbeeld bij het element aarde horen hebben invloed op het orgaan dat bij het element aarde hoort. De thermische werking van de voedingsmiddelen is onderverdeeld in heet, warm, neutraal, verfrissend of koud. Hieronder volgt in het kort informatie over de elementen, hun bijbehorende organen en een aantal verwarmende, neutrale en verkoelende voedingsmiddelen.

 

 

Hout

Lever en galblaas vormen samen het element hout, ook wel boom genoemd.

-Peterselie, gort, kip en azijn zijn voorbeelden van hout-verwarmende producten.

-Hout-verkoelende voedingsmiddelen zijn spruitjes, zuurkool, appels, sinaasappels, zure zuivelproducten.

Problemen met de lever uiten zich onder andere in problemen met het zien. De smaak die bij het element hout hoort is zuur.

 

Vuur

Het element vuur hoort bij de organen hart en dunne darm. Alle stoornissen en positieve invloeden die zich in een ander orgaan voordoen, worden door het hart geregistreerd en door middel van de tong zichtbaar gemaakt.

-Geiten- en schapenkaas en -melk, granenkoffie, oregano, paprikapoeder, rozemarijn en tijm zijn voorbeelden van vuur verwarmend producten
-Vuur-neutraal zijn rode kool en veldsla.

-Vuurverkoelende voedingsmiddelen zijn andijvie, sla, rode biet, grapefruit.

De smaak bitter hoort bij het element vuur.

 

Aarde

In de Traditionele Chinese Gezondheidsleer worden de milt en de pancreas als één orgaan gezien. Bij milt/pancreas hoort de maag en samen horen ze bij het element aarde. Een zwakke maag en milt/pancreas uit zich onder andere in depressiviteit en ongeconcentreerdheid.

-Venkel(thee), pompoen en kastanje zijn voorbeelden van aarde-verwarmende producten. Deze producten hebben een prettig bij-effect, je krijgt minder snel zin in zoete dingen.

-Kool, wortelen, snij- en sperziebonen, eieren, zoethout en sesam zijn aarde-neutraal. Ze hebben een evenwicht herstellende functie voor de maag en milt/pancreas.

-Aardeverfrissende voedingsmiddelen zijn bijvoorbeeld courgette, paprika, cashewnoten, gistbrood.

De smaak die bij het element aarde hoort is zoet.

 

Metaal

De dikke darm en de longen horen bij het element metaal. Problemen met de dikke darm uiten zich vaak in huidproblemen:acné, eczeem, zweten of jeukende plekken.

-Metaal-verwarmende producten zijn specerijen als cayennepeper, kruidnagel, nootmuskaat en anijs.

-Uien, knoflook, basilicum, bieslook, geelwortel, gember, komijn en koriander zijn voorbeelden van metaal-neutrale voedingsmiddelen.

-Metaal verkoelend zijn radijs, koolraap, tuinkers en pepermunt.

De smaak die bij het element metaal hoort is scherp.

 

Water

Nieren en blaas zijn de organen die horen bij het element water. De nieren zijn een opslagplaats voor energie in het lichaam. Problemen met de nieren uiten zich onder het oog in donkere of opgezette wallen en gebrek aan seksuele lust en angst gevoelens.

-Water-verwarmende producten zijn onder andere aal, baars, forel, zalm en tonijn.

-Water-neutrale producten zijn tuinbonen, erwten, linzen, rode sojabonen en adzukibonen.

-Voorbeelden van water verkoelende voedingsmiddelen zijn miso, sojasaus, kombu, en mineraalwater.

De smaak die bij het element water hoort is zoutig.

Het is niet gemakkelijk om zelf uit te vinden of je organen teveel aan warmte of een teveel aan bloed en sappen hebben. Dat kan je het best door een deskundige laten uitzoeken. Want als je bijvoorbeeld teveel warmte toevoegt kunnen je organen juist oververhit raken. Je kunt wel altijd veilig neutrale voedingsmiddelen eten.

5 elementen

 

5 elementen hout vuur aarde metaal water
           
jaargetijde lente zomer nazomer herfst winter
klimaat wind hitte vochtigheid droogte koude
kleur groen rood geel wit zwart
yin-orgaan lever hart milt longen nieren
yang-orgaan galblaas dunne darm maag dikke darm blaas
zintuig zien spreken proeven ruiken horen
smaak zuur bitter zoet scherp zoutig
emoties drift
grootmoedigheid
tolerantie
vreugde
intelligentie
intuïtie
verstand
stabiliteit
piekeren
bedroefdheid
vertrouwen
rechtvaardigheid
angst
moed
bescheidenheid